Zaanstreek-Waterland
Martin Kruidenberg heeft ons op 23 april jl. na de ledenvergadering vertelt over zijn fascinatie voor bijen. Hij is een geboren en getogen Zaankanter, heeft gewerkt in het onderwijs, en imkert al sinds zijn 27e. Hij heeft bijenkasten in zijn tuin in Westzaan, bij de Heemtuin in Zaandam en op het complex van tuinvereniging Het Westen in Wormerveer. Een jaar of 7 geleden heeft hij een cursus biodiversiteit gedaan en is zodoende steeds meer geïnteresseerd geraakt in de wilde bij. Hij houdt boekjes bij van welke wilde bijen hij ieder jaar gezien heeft.
Faraomijt
Afgelopen winter was een slechte winter voor de bijen van Martin. Ze hadden veel last van de faraomijt. Deze mijten prikken de larven aan en drinken hun bloed. Ook tasten ze het extra vetlaagje, dat iedere bij voor de winter aanmaakt, van de bijen aan waardoor de bijen verzwakken en doodgaan. Er zijn dus aardig wat volken gestorven deze winter.
Aziatische Hoornaar
Een nieuw gevaar voor de honingbij is de Aziatische Hoornaar. Nog niet heel vaak gezien in de Zaanstreek maar hij is op komst. Deze invasieve exoot, waarschijnlijk met een zending meegekomen naar Europa, verspreidt zich sinds 2017 over Nederland. Het is inmiddels zover dat het niet meer mogelijk is om alle nesten op te sporen en te verwijderen, ook omdat dit hoge kosten met zich meebrengt. De imkers in de Zaanstreek experimenteren met vallen om in het voorjaar de koninginnen te vangen en zo te voorkomen dat er een volk ontstaat. De koningin overleeft nl. als enige de winter, en maakt dan een klein nestje op een beschutte plaats, het primaire nest. Als er eenmaal genoeg eitjes zijn gelegd, larven gevoed en er meer wespen in het nest zijn, maakt het volk een secundair nest ergens heel hoog in een boom.
11,3 kg insecten per nest
De Aziatische hoornaars voeden zich met andere insecten, waaronder bijen. De hoornaars zijn heel visueel ingesteld, hebben zij een bijenkast ontdekt dan blijven zij voor de kast heen en weer vliegen en pakken de bijen die terugkeren van een vlucht, omdat deze zwaarbeladen een makkelijke prooi vormen. Een nest Aziatische hoornaars consumeert in één seizoen gemiddeld 11,3 kilogram wat neerkomt op 100.000 insecten. Uit diverse onderzoeken blijkt dat de Aziatische hoornaar een brede variatie aan insecten op het menu heeft staan: gemiddeld 38,1% honingbijen, 29,9% vliegen, 19,7% sociale wespen en de rest andere prooien. Dus niet alleen een bedreiging voor de honingbij maar ook voor alle andere insecten, die het toch al heel zwaar hebben.
De Aziatische hoornaar (2-3 cm, gele poten) is groter dan de gewone limonade wesp (2 cm) maar kleiner dan de inheemse Europese hoornaar (3-4 cm). Heb je een Aziatische hoornaar gezien? Probeer een foto te maken en doe een melding op https://waarneming.nl/ of waarschuw de plaatselijke imker vereniging.
360 soorten wilde bijen in Nederland
Het grootste deel van de wilde bijen in Nederland nestelt in de grond. Andere bijen, bijvoorbeeld de metselbijen, behangselbij en tronkenbij maken nestjes in holle stengels of het insectenhotel dat je in de tuin hebt opgehangen. De metselbijen, zoals rosse metselbij of gehoornde metselbij, maken afscheidingen in deze nestjes met leem of aarde. De behangselbij zet er stukjes blad in en de tronkenbij gebruikt hars. De meeste wilde bijen leven solitair. Hommels leven daarentegen net als bijen, in een volk. Wil je de wilde bijen helpen? Plant dan ook inheemse planten in je tuin en zorg dat er wat rommelhoekjes zijn, maakt zelf een insectenhotel. Moeilijk om te zien welke wilde bijen er in je tuin vliegen? Probeer een foto te maken en identificeer ze met de gratis app Obsidentify. Ook heel leuk om al je waarneming via deze app door te sturen naar waarneming.nl en zo bij te houden wat er allemaal in je tuin leeft.
De honingbij
Volgens Martin duurt het een jaar of 4-5 voor je de honingbij kunt doorgronden. Hij legt ons uit dat een bij beschikt over een hele chemische fabriek in dat kleine lijf. De bij kan was maken om raten te bouwen, ze kan honing maken van nectar, ze maakt gif aan ter verdediging, ze kan speciaal voedsel maken voor de larven. Ze kan ook geuren produceren om andere bijen te waarschuwen. Als de nieuwe koningin geboren is gaat ze na een paar dagen op bruidsvlucht met de darren (mannetjes). De koningin kan heel hard vliegen dus alleen de sterkste darren kunnen met haar paren. Hierna gaat de koningin terug naar het nest om eitjes te leggen. In drukke perioden wel 2000 per dag! De koningin legt eitjes met sperma, dat worden werksters of als ze speciaal voedsel krijgen nieuwe koninginnen, en als de koningin ziet dat er mannetjes nodig zijn dan legt zij eitjes zonder sperma in grotere cellen in de raat. De honingbij is belangrijk voor de bestuiving van veel gewassen.
Een van de vragen aan Martin was of de honingbij een bedreiging vormt voor de wilde bij. Dat kan maar het hangt af van de draagkracht van het gebied, vertelt Martin. In Zaanstad heeft de imkervereniging overleg met de gemeente bij het aanvragen van plaatsing van bijenkasten. De imkervereniging streeft naar een goede verdeling van bijenkasten over de gemeente. Martin vindt dat de gemeente ook op de goede weg is met het planten van meer bij-vriendelijke planten en bomen.
Meer weten of de honingbij of wilde bijen? Kijk op de volgende websites: